Een voorwerp, een naam, een zin
Het grootste deel van wat in het War Childhood Museum te zien is, werd opgestuurd, meegebracht of persoonlijk afgegeven door iemand die inmiddels volwassen is. Een versleten knuffel. Een fietsbel. Een paar schaatsen. Een schoolschrift met tekeningen in de kantlijn. Elk voorwerp staat achter glas, met de naam van de schenker, het geboortejaar, en een kort stukje tekst — meestal een alinea, soms maar één zin — waarin ze in hun eigen woorden vertellen wat het voorwerp betekende tijdens het beleg van Sarajevo. Er is geen verhalende stem die de zalen met elkaar verbindt. De bezoeker beweegt zich van de ene zin naar de volgende.
Het museum ontstond uit een boekproject van Jasminko Halilović, die tijdens het beleg van 1992–1996 als kind in Sarajevo woonde. Hij begon met het verzamelen van eenzinsantwoorden op de vraag “wat was een oorlogsjeugd?” van mensen uit het voormalige Joegoslavië, en breidde het project vervolgens uit met voorwerpen. Het fysieke museum opende in januari 2017 in Baščaršija en won in 2018 de Museumprijs van de Raad van Europa — als eerste Bosnisch museum ooit. De collectie is sindsdien uitgebreid met getuigenissen uit andere conflicten, maar het beleg van Sarajevo blijft de kern van wat er te zien is.
Dit is geen chronologisch overzicht van de oorlog, en dat probeert het ook niet te zijn. Er zijn geen kaarten van frontlinies, geen uitleg over wie de stad belegerde of waarom, geen tijdlijn van de 1.425 dagen. Wil je dat kader, dan behandelt het Historisch Museum van Bosnië en Herzegovina de mechanismen van het beleg direct, en neemt een begeleide belegtour je mee door de geografie ervan — waar de frontlinies liepen, waar Sniper Alley zijn naam vandaan haalde, hoe de tunnel onder het vliegveld de stad bevoorraad hield.
Het War Childhood Museum staat bewust los van dat register. Het gaat over hoe het voelde om jong te zijn terwijl dit allemaal om je heen gebeurde, verteld via wat mensen bewaarden.
Waar het is en hoe je er komt
Het museum ligt aan de Logavina-straat, in de oude stad, op een makkelijke 10 minuten lopen vanaf de Sebilj-fontein in het hart van Baščaršija — goed te combineren met een bredere wandeling door Baščaršija, ervoor of erna. Het ligt ook dicht genoeg bij de Latijnse Brug en de Ottomaanse kern van de stad dat de meeste bezoekers er te voet komen in plaats van met de tram. Er is geen speciale parkeerplaats; kom je met de auto, parkeer dan bij Baščaršija en loop verder.
De toegangsprijs bedraagt rond 10 KM (ongeveer 5 EUR) — vergelijkbaar met andere musea in de stad, zoals de Vijećnica voor ongeveer dezelfde prijs. De bewegwijzering en de bijschriften bij de voorwerpen zijn overal in het Bosnisch en Engels, dus een audiogids of rondleiding is niet nodig om alles te kunnen volgen. De meeste bezoekers besteden er 60 tot 90 minuten aan; het is een klein museum, geen uitgestrekt geheel, en het format — lees een korte tekst, bekijk een voorwerp, ga verder naar het volgende — bepaalt zijn eigen tempo in plaats van een hele middag te vergen. De openingstijden variëren licht per seizoen, dus controleer de actuele tijden in plaats van uit te gaan van die van nabijgelegen attracties.
Wat je binnen daadwerkelijk ziet
De vaste tentoonstelling is ingedeeld per voorwerp, niet per datum of gebeurtenis. Een bezoeker loopt langs vitrines die elk één geschonken voorwerp bevatten met bijbehorende tekst — de naam van de schenker, het geboortejaar, en hun eigen verhaal over de betekenis van het voorwerp. Sommige zijn alledaags: een voetbal, een muziekcassette, een paar rolschaatsen die een kind bleef gebruiken tussen de beschietingen door, omdat buiten spelen — hoe kort ook — nog steeds belangrijk was.
Andere zijn directer verbonden met het beleg zelf — een stuk granaatscherf bewaard als aandenken, een distributiebon, een dagboek met aantekeningen op specifieke data. Die variatie is precies het punt: een oorlogsjeugd tijdens het beleg was niet alleen angst en verlies, en het was ook niet alleen gewoon spelen. Beide worden getoond, zonder dat het één wordt afgezwakt of het ander gedramatiseerd.
Een tweede deel van het museum gebruikt videogetuigenissen — korte opgenomen interviews met mensen (inmiddels volwassen) die specifieke herinneringen ophalen, afgespeeld op schermen langs de tentoonstellingsroute. Deze staan naast de voorwerpen in plaats van ze te vervangen, en zijn ondertiteld in het Engels.
Omdat het museum zijn reikwijdte heeft uitgebreid sinds de opening, kun je ook voorwerpen en getuigenissen zien van kinderen die door recentere conflicten elders zijn getroffen. Het materiaal over Sarajevo blijft het grootste en meest uitgewerkte deel van de collectie, en daar komen de meeste bezoekers voor, maar het is goed te weten dat de tentoonstelling niet uitsluitend over Bosnië en Herzegovina gaat.
Het fotobeleid varieert — vraag dit na bij de ingang in plaats van er iets over aan te nemen — en ongeacht de regel is dit geen museum waar bezoekers voorwerpen fotograferen voor de sier. Niets aan de presentatie nodigt daartoe uit.
Hoe het verschilt van de andere oorlogsmusea van Sarajevo
Sarajevo heeft verschillende musea die de periode 1992–1996 behandelen, en het is makkelijk om ze voor je bezoek door elkaar te halen. Ze bestrijken verschillend terrein en zijn het waard om vooraf uit elkaar te houden:
| Museum | Wat het behandelt | Register |
|---|---|---|
| War Childhood Museum | Persoonlijke voorwerpen en eerstepersoonsgetuigenissen van mensen die tijdens het beleg kind waren | Individueel, intiem, voorwerp-gestuurd |
| Historisch Museum van Bosnië en Herzegovina | De chronologie en mechanismen van het beleg zelf: frontlinies, dagelijkse overleving, de stad onder vuur | Documentair, chronologisch |
| Gallery 11/07/95 | De genocide van juli 1995 bij Srebrenica, via fotografie en overlevingsverhalen | Zwaar, specifiek over Srebrenica |
| Tunnel of Hope Museum | De reddingstunnel gegraven onder de landingsbaan, en hoe de stad bevoorraad bleef | Praktisch, locatiegebonden |
Geen van deze vervangt de andere, en het is heel gewoon om er meer dan één op dezelfde dag te bezoeken — zie een uitgebreidere vergelijking in de gids over de oorlogsmusea van Sarajevo. Ben je van plan alle vier te bezoeken, dan werkt het meestal beter om ze over twee dagen te spreiden dan ze achter elkaar te stapelen; het materiaal is intens, hoe het ook wordt gepresenteerd.
Combineren met de rest van centraal Sarajevo
Doordat het in de oude stad ligt, past het War Childhood Museum natuurlijk in een rustigere wandeling door Baščaršija in plaats van een aparte tocht te vereisen. Een gangbare combinatie voor een halve dag: eerst het museum, terwijl je nog fris bent, gevolgd door een koffiepauze in Baščaršija en een wandeling langs de Sebilj-fontein en de Gazi Husrev-begmoskee, eindigend bij de Latijnse Brug een paar minuten verderop. Bouw je een hele eerste dag in de stad rond zo’n route, dan biedt de gids voor één dag Sarajevo een volgorde waarin dit is opgenomen.
Bezoekers die vóór of na het museum meer context over het beleg willen, kiezen doorgaans een van twee routes: een begeleide wandeling die het beleg direct behandelt, of zelfstandig lezen vooraf. Voor de begeleide route:
een begeleide belegtour die de frontlinies, Sniper Alley en de verdediging van de stad behandelt
geeft het militaire en geografische kader dat het War Childhood Museum bewust achterwege laat.
Een bredere optie die meer van de gelaagde geschiedenis van de stad behandelt — Ottomaans, Oostenrijks-Hongaars, Joegoslavisch en de oorlogsjaren — is
een wandeltour door de geschiedenis van Sarajevo door de eeuwen heen
, nuttig als dit je eerste stop in de stad is in plaats van een vervolg op andere plekken.
Voor bezoekers die ook de Tunnel of Hope bij het vliegveld willen zien, is
een begeleide fietstocht met toegang tot de Tunnel of Hope
een handige manier om terrein te bereiken dat lastig is zonder auto of georganiseerd vervoer.
Geen van deze tours vervangt het museum zelf — het format van voorwerp en getuigenis laat zich niet vertalen naar een begeleid commentaar — maar ze zijn nuttig aan weerszijden ervan voor wie het bredere plaatje wil.
Respectvol bezoeken
Het format van het museum zelf bepaalt de toon voor hoe je erdoorheen beweegt: lezen, kijken, verdergaan, zonder eigen commentaar dat andermans herinnering tot gespreksstof maakt. De voorwerpen zijn vrijwillig gegeven door mensen die ervoor kozen hun jeugd aan vreemden te tonen; het minste wat een bezoeker hen verschuldigd is, is aandacht in plaats van een snelle foto en verdergaan.
Voor algemene richtlijnen die gelden voor alle oorlogsgerelateerde plekken in de stad, zie de gids voor respectvol bezoeken van Sarajevo, en voor achtergrondinformatie over het bredere conflict — nuttige voorbereiding voor of na het museum, iets wat het museum zelf niet uitlegt — is de gids over de Bosnische oorlog voor bezoekers een redelijk startpunt.
Reis je met kinderen, dan is het museum over het algemeen geschikt — veel van wat er te zien is, werd immers gemaakt en bewaard door kinderen zelf — maar sommige onderdelen, met name de videogetuigenissen, kunnen aangrijpender zijn dan andere, en het is de moeite waard om vooraf een blik op de indeling te werpen om te bepalen hoe je er als gezin doorheen wilt gaan.
Praktische tips
Neem contant geld mee voor de entree; kaartacceptatie bij kleinere musea in Sarajevo is wisselend, en 10 KM in munten of kleine biljetten voorkomt gedoe bij de kassa. Er is een klein winkeltje bij de ingang met de door het museum uitgegeven boeken vol getuigenissen, de moeite van het bekijken waard, ook als je er geen koopt — ze zetten hetzelfde eenzins-format van het museum voort.
Het museum is volledig overdekt, wat het een goede keuze maakt op een regenachtige middag of tijdens de winterweken waarin de luchtkwaliteit van Sarajevo daalt en buiten sightseeën minder aantrekkelijk is. Het is een makkelijke toevoeging aan een regendag-programma, samen met het Nationaal Museum of de Vijećnica, beide op loopafstand.
Veelgestelde vragen over het War Childhood Museum
Wat is het War Childhood Museum precies?
Het is een museum in de oude stad van Sarajevo, opgebouwd uit voorwerpen geschonken door mensen die tijdens het beleg van Sarajevo (1992–1996) kind waren, elk tentoongesteld met een kort persoonlijk verhaal van de schenker. Het opende in januari 2017 en won in 2018 de Museumprijs van de Raad van Europa.
Hoe verschilt het van het Historisch Museum van Bosnië en Herzegovina?
Het Historisch Museum behandelt de chronologie en mechanismen van het beleg — frontlinies, dagelijkse overleving, het functioneren van een stad onder vuur. Het War Childhood Museum behandelt niets daarvan rechtstreeks; het gaat over individuele, persoonlijke ervaringen via persoonlijke voorwerpen, niet om militaire of historische uitleg.
Is het hetzelfde als Gallery 11/07/95?
Nee. Gallery 11/07/95 gaat specifiek over de genocide van juli 1995 bij Srebrenica. Het War Childhood Museum gaat over de ervaring van een kindertijd tijdens het beleg van Sarajevo, en richt zich niet op Srebrenica.
Hoeveel kost het en hoeveel tijd moet ik inplannen?
De entree bedraagt rond 10 KM (ongeveer 5 EUR). De meeste bezoekers besteden er 60 tot 90 minuten aan — het is een compact museum, geen groot, en het format per voorwerp bepaalt een natuurlijk tempo in plaats van een langer bezoek te vereisen.
Waar precies ligt het, en is het lopend te bereiken vanaf Baščaršija?
Het ligt aan de Logavina-straat in de oude stad, op ongeveer 10 minuten lopen (zo’n 700 m) vanaf de Sebilj-fontein in het hart van Baščaršija. De meeste bezoekers komen er te voet, als onderdeel van een bredere wandeling door de oude stad, in plaats van met de tram of taxi.
Is het geschikt voor kinderen?
Over het algemeen wel — een groot deel van de collectie bestaat uit voorwerpen die door kinderen zelf werden bewaard — al zijn sommige onderdelen, met name de videogetuigenissen, aangrijpender dan andere. Het is de moeite waard om bij aankomst even naar de indeling te kijken om te bepalen hoe je er met jongere bezoekers doorheen wilt gaan.
Moet ik voor of na een belegtour gaan?
Beide volgordes werken. Sommige bezoekers geven de voorkeur aan eerst het museum, voor persoonlijke context voordat ze de geografie en mechanismen van een begeleide belegtour meemaken; anderen doen liever eerst de tour, zodat het kader al aanwezig is voordat ze de individuele verhalen horen. Noch het museum noch de tour vereist dat je de ander al hebt gedaan.
Is fotograferen toegestaan?
Het beleid varieert en wordt het best bevestigd bij de balie in plaats van aangenomen. Ongeacht de regel is dit geen museum waar van bezoekers wordt verwacht dat ze voorwerpen fotograferen om het fotograferen zelf — het format vraagt om aandacht voor de tekst en het voorwerp, niet om een snelle foto en verdergaan naar de volgende vitrine.
