Przedmiot, imię, zdanie
Większość eksponatów w War Childhood Museum została wysłana, przyniesiona lub podana przez ladę przez kogoś, kto dziś jest dorosłym człowiekiem. Wytarta pluszowa zabawka. Dzwonek rowerowy. Para łyżew. Zeszyt szkolny z rysunkami na marginesach. Każdy przedmiot leży za szybą, obok imienia i nazwiska darczyńcy, roku jego urodzenia oraz krótkiego tekstu - zwykle akapitu, czasem tylko zdania - napisanego jego własnymi słowami o tym, co ten przedmiot znaczył podczas oblężenia Sarajewa. Nie ma głosu narratora, który łączyłby sale w jedną opowieść. Zwiedzający przechodzi od jednego zdania do kolejnego.
Muzeum wyrosło z projektu książkowego rozpoczętego przez Jasminko Halilovicia, który jako dziecko przeżył oblężenie Sarajewa. Zaczął zbierać jednozdaniowe odpowiedzi na pytanie “czym było dzieciństwo w czasie wojny?” od ludzi z całej byłej Jugosławii, a następnie rozszerzył projekt o przedmioty. Fizyczne muzeum otworzyło się w Baščaršiji w styczniu 2017 roku i w 2018 roku otrzymało Nagrodę Muzealną Rady Europy - jako pierwsze bośniackie muzeum. Kolekcja od tamtej pory rozrosła się o świadectwa z innych konfliktów, ale oblężenie Sarajewa pozostaje rdzeniem ekspozycji.
To nie jest chronologia wojny i nie udaje, że jest. Nie ma tu map linii frontu, wyjaśnienia, kto oblegał miasto i dlaczego, ani osi czasu 1425 dni. Jeśli szukasz takiej ramy, Muzeum Historyczne Bośni i Hercegowiny opisuje mechanikę oblężenia wprost, a wycieczka z przewodnikiem po oblężeniu przeprowadzi cię przez jego geografię - gdzie biegły linie frontu, skąd wzięła się nazwa Alei Snajperów, jak tunel pod lotniskiem zaopatrywał miasto.
War Childhood Museum świadomie stoi z boku tego rejestru. Opowiada o tym, jak to było być młodym, gdy to wszystko działo się dookoła, poprzez to, co ludzie zachowali.
Gdzie się znajduje i jak tam dotrzeć
Muzeum znajduje się przy ulicy Logavina, w starym mieście, w łatwym 10-minutowym spacerze od fontanny Sebilj w centrum Baščaršiji - warto połączyć wizytę z szerszym spacerem po Baščaršiji, przed lub po. Jest też wystarczająco blisko Mostu Łacińskiego i osmańskiego rdzenia miasta, że większość zwiedzających dociera tu pieszo, a nie tramwajem. Nie ma dedykowanego parkingu; jeśli podróżujesz samochodem, zaparkuj w pobliżu Baščaršiji i idź na piechotę.
Wstęp kosztuje około 10 KM (ok. 5 EUR) - podobnie jak w innych jednoobiektowych muzeach miasta, na przykład w Vijećnicy, gdzie cena jest zbliżona. Opisy przy eksponatach są dwujęzyczne, po bośniacku i angielsku, więc audioprzewodnik czy wycieczka z przewodnikiem nie są konieczne, by zrozumieć to, co czytasz. Większość zwiedzających spędza w środku 60-90 minut; to niewielkie muzeum, nie rozległe, a jego format - przeczytaj krótki tekst, spójrz na przedmiot, przejdź dalej - sam narzuca tempo, zamiast wymagać całego popołudnia. Godziny otwarcia różnią się nieco w zależności od pory roku, więc sprawdź aktualny rozkład zamiast zakładać, że pokrywa się on z sąsiednimi atrakcjami.
Co dokładnie zobaczysz w środku
Ekspozycja stała jest ułożona według przedmiotów, a nie według dat czy wydarzeń. Zwiedzający przechodzi obok gablot, z których każda zawiera jeden podarowany przedmiot i towarzyszący mu tekst - imię i nazwisko darczyńcy, rok urodzenia oraz jego własną relację o znaczeniu przedmiotu. Niektóre są zwyczajne: piłka, kaseta magnetofonowa, para łyżworolek, których dziecko używało między ostrzałami, bo zabawa na zewnątrz, choćby krótka, wciąż miała znaczenie.
Inne są bardziej bezpośrednio związane z samym oblężeniem - odłamek zachowany jako pamiątka, kartka żywnościowa, pamiętnik z wpisami z konkretnych dat. Właśnie w tym zakresie tkwi sedno: dzieciństwo podczas oblężenia nie było wyłącznie strachem i stratą, ale nie było też wyłącznie zwykłą zabawą. Obie strony są tu obecne, żadna nie jest ani łagodzona, ani dramatyzowana.
Druga część muzeum wykorzystuje nagrania wideo - krótkie wywiady z ludźmi (dziś już dorosłymi), którzy wspominają konkretne chwile, wyświetlane na ekranach wbudowanych w trasę zwiedzania. Uzupełniają ekspozycję przedmiotów, a nie ją zastępują, i mają angielskie napisy.
Ponieważ muzeum rozszerzyło od otwarcia swój zakres, możesz zobaczyć też przedmioty i świadectwa dzieci dotkniętych nowszymi konfliktami w innych częściach świata. Materiał dotyczący Sarajewa pozostaje największą i najbardziej rozbudowaną częścią kolekcji, i to po niego przychodzi większość zwiedzających, ale warto wiedzieć, że ekspozycja nie ogranicza się wyłącznie do Bośni i Hercegowiny.
Zasady fotografowania bywają różne - sprawdź to przy wejściu, zamiast zakładać - a niezależnie od reguł, to nie jest muzeum, w którym zwiedzający fotografują eksponaty dla efektu. Nic w sposobie prezentacji do tego nie zachęca.
Czym różni się od innych muzeów wojennych Sarajewa
Sarajewo ma kilka muzeów poświęconych latom 1992-1996 i łatwo je pomylić przed wizytą. Obejmują różne obszary tematyczne i warto je odróżnić z wyprzedzeniem:
| Muzeum | Co obejmuje | Charakter |
|---|---|---|
| War Childhood Museum | Osobiste przedmioty i relacje pierwszoosobowe osób, które jako dzieci przeżyły oblężenie | Indywidualny, intymny, oparty na przedmiotach |
| Muzeum Historyczne Bośni i Hercegowiny | Chronologię i mechanikę samego oblężenia: linie frontu, codzienne przetrwanie, miasto pod ostrzałem | Dokumentalny, chronologiczny |
| Galeria 11/07/95 | Ludobójstwo w Srebrenicy z lipca 1995 roku, poprzez fotografię i relacje ocalałych | Poważny, poświęcony konkretnie Srebrenicy |
| Muzeum Tunelu Nadziei | Tunel ratunkowy wykopany pod pasem startowym lotniska i sposób zaopatrywania miasta | Praktyczny, związany z konkretnym miejscem |
Żadne z tych muzeów nie zastępuje pozostałych, a odwiedzenie więcej niż jednego tego samego dnia jest częste - pełne porównanie znajdziesz w przewodniku po muzeach wojennych Sarajewa. Jeśli planujesz odwiedzić wszystkie cztery, rozłożenie ich na dwa dni zwykle sprawdza się lepiej niż zwiedzanie ich jedno po drugim - materiał jest gęsty, niezależnie od sposobu prezentacji.
Łączenie z resztą centrum Sarajewa
Ponieważ leży w obrębie starego miasta, War Childhood Museum naturalnie wpisuje się w spokojniejszy spacer po Baščaršiji, zamiast wymagać osobnej wyprawy. Popularne pół dnia wygląda tak: najpierw muzeum, gdy jeszcze masz siły, potem przerwa na kawę w Baščaršiji i spacer obok fontanny Sebilj oraz meczetu Gazi Husrev-bega, kończący się kilka minut dalej przy Moście Łacińskim. Jeśli planujesz cały pierwszy dzień w mieście wokół takiej trasy, przewodnik na jeden dzień w Sarajewie proponuje kolejność, która to uwzględnia.
Zwiedzający, którzy chcą głębszego kontekstu na temat oblężenia przed lub po muzeum, zwykle wybierają jedną z dwóch dróg: wycieczkę z przewodnikiem, która obejmuje temat oblężenia wprost, albo samodzielną lekturę wcześniej. Dla wariantu z przewodnikiem:
wycieczka z przewodnikiem po oblężeniu, obejmująca linie frontu, Aleję Snajperów i obronę miasta
daje ramę wojskową i geograficzną, której War Childhood Museum świadomie nie oferuje.
Szerszą opcję, obejmującą warstwową historię miasta - osmańską, austro-węgierską, jugosłowiańską i wojenną - jest
wycieczka piesza przez wieki historii Sarajewa
, przydatna zwłaszcza jeśli to twój pierwszy przystanek w mieście, a nie kontynuacja innych miejsc.
Dla zwiedzających planujących też wizytę w Tunelu Nadziei w pobliżu lotniska,
wycieczka rowerowa z przewodnikiem, obejmująca wstęp do Tunelu Nadziei
pokrywa trasę trudną do pokonania bez samochodu lub zorganizowanego transportu.
Żadna z tych wycieczek nie zastępuje samego muzeum - format przedmiotu i świadectwa nie przekłada się na komentarz przewodnika - ale są przydatne po obu stronach wizyty dla każdego, kto chce pełniejszego obrazu.
Zwiedzanie z szacunkiem
Sam format muzeum wyznacza sposób jego zwiedzania: czytaj, patrz, idź dalej, bez własnego komentarza, który zamieniałby cudze wspomnienie w temat do rozmowy. Przedmioty zostały przekazane dobrowolnie przez ludzi, którzy zdecydowali się pokazać swoje dzieciństwo obcym - najmniej, co zwiedzający im zawdzięcza, to uwaga, a nie szybko zrobione zdjęcie i przejście dalej.
Ogólne wskazówki dotyczące wszystkich miejsc związanych z wojną w mieście znajdziesz w przewodniku o zwiedzaniu Sarajewa z szacunkiem, a jako tło szerszego konfliktu - przydatne przygotowanie przed lub po wizycie w muzeum, a nie coś, co samo muzeum wyjaśnia - dobrym punktem wyjścia jest przewodnik po kontekście wojny w Bośni dla podróżnych.
Jeśli podróżujesz z dziećmi, muzeum jest zasadniczo odpowiednie - w końcu wiele eksponatów zostało wykonanych i zachowanych przez same dzieci - ale niektóre fragmenty, zwłaszcza nagrania wideo, są bardziej poruszające niż inne, więc warto rzucić okiem na układ ekspozycji przed decyzją, jak chcesz przejść przez nią z rodziną.
Wskazówki praktyczne
Zabierz gotówkę na bilet wstępu; akceptacja kart w mniejszych muzeach Sarajewa bywa niepewna, a 10 KM w monetach lub drobnych banknotach oszczędza kłopotów przy kasie. Przy wejściu jest mały sklepik sprzedający wydane przez muzeum książki ze świadectwami - warto na nie zerknąć, nawet jeśli żadnej nie kupisz, bo kontynuują ten sam jednozdaniowy format, którym posługuje się samo muzeum.
Muzeum jest w całości kryte, co czyni je dobrym wyborem na deszczowe popołudnie lub w zimowe tygodnie, gdy jakość powietrza w Sarajewie spada, a zwiedzanie na zewnątrz jest mniej atrakcyjne. To łatwe uzupełnienie planu na deszczowy dzień obok Muzeum Narodowego czy Vijećnicy, obu w zasięgu spaceru.
Najczęściej zadawane pytania o War Childhood Museum
Czym dokładnie jest War Childhood Museum?
To muzeum w starym mieście w Sarajewie, zbudowane z przedmiotów podarowanych przez osoby, które jako dzieci przeżyły oblężenie Sarajewa w latach 1992-1996, każdy z krótką osobistą relacją darczyńcy. Otworzyło się w styczniu 2017 roku i w 2018 roku otrzymało Nagrodę Muzealną Rady Europy.
Czym różni się od Muzeum Historycznego Bośni i Hercegowiny?
Muzeum Historyczne obejmuje chronologię i mechanikę oblężenia - linie frontu, codzienne przetrwanie, mechanikę miasta pod ostrzałem. War Childhood Museum nie zajmuje się tym bezpośrednio; opowiada o indywidualnym, pierwszoosobowym doświadczeniu poprzez osobiste przedmioty, a nie wojskowe czy historyczne wyjaśnienia.
Czy to to samo co Galeria 11/07/95?
Nie. Galeria 11/07/95 dotyczy konkretnie ludobójstwa w Srebrenicy z lipca 1995 roku. War Childhood Museum opowiada o doświadczeniu dzieciństwa podczas oblężenia Sarajewa i nie skupia się na Srebrenicy.
Ile kosztuje wstęp i ile czasu zaplanować?
Wstęp kosztuje około 10 KM (ok. 5 EUR). Większość zwiedzających spędza w środku 60-90 minut - to zwarte muzeum, nie duże, a format przedmiot po przedmiocie sam narzuca naturalne tempo, bez potrzeby dłuższej wizyty.
Gdzie dokładnie się znajduje i czy da się dojść pieszo z Baščaršiji?
Znajduje się przy ulicy Logavina w starym mieście, około 10 minut pieszo (ok. 700 m) od fontanny Sebilj w centrum Baščaršiji. Większość zwiedzających dociera pieszo, jako część szerszego spaceru po starym mieście, a nie tramwajem czy taksówką.
Czy nadaje się dla dzieci?
Zasadniczo tak - znaczna część kolekcji to przedmioty zachowane przez same dzieci - choć niektóre fragmenty, zwłaszcza nagrania wideo, są bardziej poruszające niż inne. Warto rzucić okiem na układ ekspozycji przy wejściu, by ocenić, jak poprowadzić przez nią młodszych zwiedzających.
Czy lepiej zwiedzić przed wycieczką po oblężeniu, czy po niej?
Obie kolejności się sprawdzają. Część zwiedzających woli najpierw muzeum, dla osobistego kontekstu przed geografią i mechaniką wycieczki z przewodnikiem po oblężeniu; inni wolą najpierw wycieczkę, żeby mieć gotową ramę przed indywidualnymi historiami. Ani muzeum, ani wycieczka nie zależą od odbycia tej drugiej.
Czy wolno robić zdjęcia?
Zasady się różnią i najlepiej potwierdzić je przy kasie, zamiast zakładać. Niezależnie od reguł, to nie jest muzeum, w którym zwiedzający mają fotografować eksponaty dla samego faktu - format zachęca do uwagi poświęconej tekstowi i przedmiotowi, a nie do szybkiego zdjęcia i przejścia do kolejnej gabloty.
